Lekcja 5

Utkać, uszyć, ozdobić czyli jak powstawały stroje z malowanej skrzyni. Strój ludowy Słowińców.

Zajęcia trwają 3 godziny. Maksymalna ilość osób: 25

Cele ogólne:

  1. Poznawcze:
    • Zaznajomienie z terminem Słowińcy (kim byli i jaki obszar zamieszkiwali)
    • Zapoznanie uczniów z pojęciami związanymi z lekcją
    • Zwrócenie uwagi na różnice w strojach dawnych i dzisiejszych , na pojęcia: strój ludowy, strój codzienny, strój świąteczny
    • Zapoznanie uczniów z dawnym procesem powstawania tkanin i stroju ludowego oraz elementami tego stroju (obróbka lnu)
    • Zapoznanie uczniów z rękodzielnictwem ludowym, dotyczącym stroju (tkanie, farbowanie, zdobienie, drukowanie tkanin)
    • Zapoznanie uczestników zajęć ze sprzętem i narzędziami potrzebnymi do tkania i zdobienia tkanin
  2. Kształcące
    • Ćwiczenie umiejętności pracy w grupie (podział obowiązków, współpraca, dążenie do wspólnego celu)
    • Doskonalenie umiejętności zastosowania wiedzy w praktyce
    • Umiejętność określenia cech i elementów stroju ludowego Słowińców.
    • Umiejętność rozróżniania stroju ludowego (okoliczności, w jakich był ubierany) i stroju codziennego
    • Ćwiczenie umiejętności operowania pojęciami: kultura ludowa, region etnograficzny, grupa etniczna, strój ludowy, tożsamość kulturowa
  3. Wychowawcze
    • Wzbudzanie zainteresowania kulturą regionu i umiejętnościami przodków
    • Kształtowanie potrzeby zdobywania wiedzy i umiejętności przez kontakt z muzeum i jego zbiorami.
    • Uświadomienie, że każdy może mieć wpływ na zachowanie dziedzictwa kulturowego przez szacunek dla starych przedmiotów
    • Zachęcanie do indywidualnych poszukiwań „zabytków przeszłości” w swoim otoczeniu

Cele szczegółowe:

Uczestnik zajęć potrafi:

  • Zna i potrafi zastosować pojęcia: tkactwo, samodziały, rękodzielnictwo, warsztat tkacki, strój ludowy, strój codzienny, tkaniny drukowane, klocki drukarskie, kultura ludowa
  • Dostrzega znaczenie muzeów w ochronie i zachowaniu zabytków i kultury regionalnej i docenia edukacyjną rolę muzeów
  • Wie, kim byli Słowińcy
  • Potrafi przedstawić proces powstawania stroju, rozpoznaje i nazywa poszczególne elementy stroju ludowego
  • Umie wskazać przyczyny zaniku stroju ludowego i zmiany jego funkcji
  • Rozumie cel ochrony dóbr kultury materialnej przodków, m. in. strojów
  • Dostrzega rolę starszych pokoleń w przekazywaniu wiedzy i umiejętności

Metody pracy

  1. Metody podające:
    • Wyjaśnianie – zdefiniowanie pojęć: region, kultura ludowa, kultura materialna tkactwo, rękodzielnictwo, wyjaśnienie kim byli Słowińcy i przedstawienie przyczyn odrębności kulturowej, wyjaśnienie celowości zajęć i podsumowanie
    • Opis – przedstawienie procesu powstawania stroju ludowego z uwzględnieniem nazw jego elementów i połączone z demonstracją eksponatów (rekonstrukcji)
    • Prezentacja – działanie warsztatu tkackiego, slajdy pokazujące stroje słowińskie na różne okazje (strój odświętny, strój ślubny, strój żałobny, strój codzienny)
  2. Metody poszukujące:
    • Zadawanie pytań – o przyczyny zaniku stroju ludowego, wskazanie różnic między strojem świątecznym a codziennym
    • Pogadanka – na temat procesu produkcji tkanin dawniej i dziś i elementów zdobniczych strojów
    • Dyskusja – na temat czy jest potrzeba gromadzenia dawnych przedmiotów, w tym strojów, w muzeach.
  3. Metody operatywne:
    • Praca z wycinankami: wycinanie z kartonu elementów stroju ludowego Słowińców i ubieranie w nie kartonowych postaci
    • Drukowanie tkanin: drukowanie wzorów na tkaninach przy pomocy klocków drukarskich

Środki dydaktyczne i narzędzia badawcze:

Eksponaty muzealne, obrazki-wycinanki z postaciami i elementami strojów, pisaki, karteczki, projektor multimedialny.

Przebieg zajęć:

Etap I – Od włókna do tkaniny (ok. 30 min.)

Zajęcia odbywają się w pracowni Słowińskiego Centrum Kultury Regionalnej.

Prowadzący zajęcia wyjaśnia cel spotkania., zaznajamia uczestników z kluczowymi pojęciami związanymi z tematem, Uczestnicy oglądają film pokazujący kolejne etapy obróbki lnu, aż do powstania tkaniny. Po projekcji prowadzący moderuje dyskusję o życiu na dawnej wsi, samowystarczalności, rękodzielnictwie, tkactwie (wprowadzenie nowych pojęć i operowanie tymi pojęciami) Wnioski.

Etap II -Szmaciaki i warpy, czyli tkactwo na Pomorzu. Strój ludowy Słowińców. (ok. 45 min.)

Zajęcia odbywają się na terenie Muzeum Wsi Słowińskiej.

Rozpoczynają się na ekspozycji prezentującej wszystkie narzędzia związane z obróbką lnu. Uczestnicy zajęć próbują nazywać te przedmioty potrzebne do kolejnych etapów obróbki lnu i wełny na podstawie wiedzy zdobytej w czasie prezentacji filmu (utrwalenie wiadomości).
Następnie oglądają strój ludowy Słowińców i strój ślubny pary słowińskiej (zwrócenie uwagi na kolorystykę, elementy stroju, strój jako wyróżnik tożsamości). Prowadzący daje mini wykład na temat ubioru (jak strój określa płeć, wiek, zamożność, przynależność do grupy narodowej, etnicznej, społecznej), rodzajów ubioru (strój świąteczny, codzienny, ślubny, żałobny, itp.) Uczestnicy oglądają plansze: Słowinka w stroju żałobnym i codziennym, strój rybaka słowińskiego, ubiory słowińskie męskie i damskie z początku wieku. Wnioski: jak zmieniały się stroje, przyczyny zaniku stroju ludowego. W dalszej części jest krótkie zwiedzanie innych ekspozycji, ze zwróceniem uwagi na elementy strojów będących częścią aranżacji.

Etap III – Ufarbować, nadrukować, uszyć, ozdobić. (ok. 1,5 godz.)

Zajęcia odbywają się w pracowni Słowińskiego Centrum Kultury Regionalnej.

Na wstępie uczestnicy syntetyzują wiadomości o czynnościach, które trzeba wykonać, żeby powstał strój – wypowiedzi uczniów. Zwracają uwagę na elementy zdobnicze strojów oraz kolory i wzory tkanin: opowieść o sposobie farbowania tkanin (naturalne barwniki), elementach zdobniczych strojów (krajki), o sposobie drukowania wzorów na tkaninach. Pracownica muzeum tka na warsztacie tkackim, opowiada o rodzajach tkanin i wyrobów tkanych na potrzeby własne i innych mieszkańców wsi. Uczestnicy próbują też sprawdzić swoje umiejętności w wykonywaniu tego zajęcia.
Następnie dzieleni są na grupy, z których każda ma do wykonania inne zadanie (jeśli czas pozwoli mogą potem zamieniać się stanowiskami): jedna grupa otrzymuje obrazki, z których wycina postaci (kobietę i mężczyznę) i elementy stroju słowińskiego i ubiera te postaci tak, by w całości zaprezentować ludowy strój słowiński; druga grupa otrzymuje tkaniny, które ma za zadanie zadrukować przy pomocy farb i klocków drukarskich; trzecia grupa otrzymuje kolorowe nici tkać z nich krajki na deseczkach tkackich ( przy instruktażu pracownicy muzeum); czwarta grupa może uszyć zapaskę, jako element stroju kobiecego.

Na zakończenie prowadzący zajęcia podsumowuje je, podkreślając, że strój ludowy określa tożsamość kulturową. Podkreśla też rolę muzeum w poznaniu kultury przodków i określaniu własnej tożsamości. Ostatnim etapem zajęć może być wystawka w szkole (np.. w swojej klasie), przygotowana przez dzieci, pokazująca prace wykonane w czasie pobytu w muzeum i zawierająca odpowiedni komentarz.